Hakimin Reddi

Ceza Muhakemesi Kanunu’na (CMK), bir davaya bakan hakimin tarafsızlığını sağlamak üzere “hakimin reddi” ve “hakimin çekinmesi” olmak üzere iki müesese düzenlenmiştir.

Hakimin reddi, diğer bir deyişle reddi hakim; hakimin tarafsızlığını şüpheye düşürecek nedenlerin veya davaya bakamayacağı ve yargılamaya katılamayacağı hallerin varlığı halinde taraflarca reddedilmesidir (CMK m.24).

Hakimin çekinmesi; hakimin davaya bakamayacağı ve yargılamaya katılamayacağı haller (görev yasağı, yasaklılık hali) ile tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerin varlığı halinde kendiliğinden davaya bakmaktan çekinmesidir. (CMK m.30).

Hakimin Çekinmesi

Hâkim, yasaklılığını gerektiren bir halin veya tarafsızlığını tehlikeye düşürecek sebeplerin varlığını gördüğünde davaya bakmaktan çekinebilir. Hâkimin yasaklılığını gerektiren bir sebebin varlığı halinde merci, bir başka hâkimi ya da mahkemeyi görevlendirir. Hâkim tarafsızlığını tehlikeye düşürecek haller ileri sürdüyse merci, çekinmenin uygun olup olmadığına karar verir. Bu karara karşı itiraz yoluna başvurulabilir.

Reddi Hakim Usulü ve Süresi

Reddi Hakim Talep Edebilecek Kişiler: Cumhuriyet savcısı; şüpheli, sanık veya bunların avukatı; katılan veya vekili, hâkimin reddi isteminde bulunabilirler.

Reddi Hakim Süresi: Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı bir hâkimin reddi, ilk derece mahkemelerinde sanığın sorgusu başlayıncaya; duruşmalı işlerde bölge adliye mahkemelerinde inceleme raporu ve Yargıtay’da görevlendirilen üye veya tetkik hâkimi tarafından yazılmış olan rapor üyelere açıklanıncaya kadar istenebilir. Diğer hâllerde, inceleme başlayıncaya kadar hâkimin reddi istenebilir. Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebeplerle duruşma veya inceleme bitinceye kadar da hâkimin reddi istenebilir. Ancak bu istemin, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılması şarttır. Davaya bakamayacağı veya yargılamaya katılamayacağı hallerde, yani görev yasağı hallerinde hakimin reddi talebinin ileri sürülmesi herhangi bir süreye tabi değildir.

Hakimin Reddi Talebinde İzlenecek Usul: Hâkimin reddi, mensup olduğu mahkemeye verilecek dilekçeyle veya bu hususta zabıt kâtibine bir tutanak düzenlenmesi için başvurulması suretiyle yapılır. Ret isteminde bulunan, öğrendiği ret sebeplerinin tümünü bir defada açıklamak ve süresi içinde olguları ile birlikte ortaya koymakla yükümlüdür.

Hâkimin Reddi İstemine Karar Verecek Mahkeme

Hâkimin reddi istemine mensup olduğu mahkemece karar verilir. Ancak, reddi istenen hâkim müzakereye katılamaz. Bu nedenle mahkeme teşekkül edemezse bu hususta karar verilmesi;

· Reddi istenen hâkim asliye ceza mahkemesine mensup ise bu mahkemenin yargı çevresi içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesine,

· Reddi istenen hâkim ağır ceza mahkemesine mensup ise o yerde ağır ceza mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için (1) numaralı daireye; o yerde ağır ceza mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde ise, en yakın ağır ceza mahkemesine, aittir.

· Ret istemi sulh ceza hâkimine karşı ise, yargı çevresi içinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi ve tek hâkime karşı ise, yargı çevresi içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesi karar verir.

· Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin başkan ve üyelerinin reddi istemi, reddedilen başkan ve üye katılmaksızın görevli olduğu dairece incelenerek karara bağlanır.