Islah Nedir?

Islah, karşı tarafın onamına ve hakimin kararına bağlı olmaksızın bir tarafın usule ilişkin yaptığı işlemleri, gerekli giderleri vermek koşuluyla yasada belirtilen süre içerisinde yöntemine uygun biçimde tamamen veya kısmen düzeltilmesini sağlayan hukuksal bir işlemdir.

Islah kurumu, hukukun temel amacı olan mutlak adaleti gerçekleştirme noktasında oldukça önem arz etmektedir. Islahın gerek usul ekonomisi yönünden ve gerekse de adil yargılanma için önemi Anayasa Mahkemesi’nin çeşitli kararlarında belirtilmiştir.

Islah Yoluyla Yapılabilecek İşlemler

Taraflarca yapılabilen usulü işlemler, ıslahın konusunu teşkil eder. Davanın taraflarından her biri, yaptıkları usulü işlemleri kısmen ya da tamamen ıslah edebilirler (HMK md 176/1).

· Davanın müddeabihi (değeri) artırılabilir. Örneğin sekiz bin liralık alacak davasında miktar on bin liraya yükseltilebilir (Kısmî ıslah).

· Dava değiştirilebilir. Örneğin “Tapu İptali ve Tescil Davası”, “Elatmanın Önlenmesi Davası” na dönüştürülebilir (Tümden ıslah).

· Davanın konusu değiştirilebilir. Örneğin, aynen ifadan vazgeçip, ıslah yoluyla davaya konu edilen şeyin değeri istenebilir.

· Davanın sebebi değiştirilebilir. Örneğin terk sebebine dayalı boşanma davası ıslah yoluyla, akıl hastalığına dayalı boşanmaya dönüştürülebilir.

· Dava dilekçesi tamamen ıslah edilerek dava dilekçesinde bildirilmeyen vakıalar bildirilebilir.

Islah Yoluyla Yapılamayacak İşlemler

Bazı işlemler, ıslah yoluyla yapılamaz;

· Bir davanın tarafları ıslah yoluyla değiştirilemez.

· İlk cevap dilekçesinde bildirilmeyen “İlk İtirazlar” ıslah yoluyla ileri sürülemez. Çünkü, 2 haftalık cevap süresi, hak düşürücü süredir.

· İkinci bir tanık listesi, ıslah yoluyla verilemez (HMK md 240/2).

· Islah yoluyla “Karşı Dava” açılamaz.

· Manevi tazminat talep miktarı, ıslah yoluyla artırılamaz.

· Feragat, kabul ve sulh gibi işlemler ıslah yoluyla düzeltilemez.

· Açılmış bulunan bir dava, ıslah yoluyla Delil Tespiti davasına dönüştürülemez.

· Ayıplı mal davasında seçimlik hakkını kullanan davacı (tüketici), talebini ıslah yoluyla değiştiremez.

· Davalının davayı kabul beyanından sonra, davacı davasını ıslah edemez.

· Davada mevcut “Netice-i Taleb” in yanına ıslah yoluyla ikinci bir talep eklenemez.

· İtirazın iptali davasında, davanın konusu, ıslah yoluyla artırılamaz.

Islahın Şartları

· Islah için açık irade beyanında bulunulmalıdır: Islah, sözlü veya yazılı (dilekçeyle) yapılabilir. İki tarafın da hazır bulunduğu oturumda ıslahla ilgili sözlü beyan, tutanağa geçirilir ve ıslah beyanında bulunana imzalattırılır.

· Islah hakkı süresinde kullanılmalıdır: Islah, tahkikat aşamasının sona ermesine kadar yapılabilir (HMK md 177/1). Yasa metninde geçen “Tahkikat Aşaması” ile kastedilen, ilk derece mahkemelerindeki Tahkikat evresidir.

· Yargılama sürecinde daha önce ıslah hakkı kullanılmış olmamalıdır: Aynı davada taraflar ıslah yoluna ancak bir kez başvurabilirler.

· Giderler ile muhtemel zararlara karşılık Teminat yatırılmalıdır: “Islah Yolu” nu kullanan taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hale gelen işlemler için yapılan yargılama giderleriyle karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere, hakimin takdir edeceği teminatı bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.

· Islah hakkı kötüye kullanılmamalıdır: Islah, davayı uzatmak veya karşı tarafı ızrar etmek (zarara uğratmak) gibi kötü niyetli düşüncelerle yapılmış olmamalıdır.

Islahın Çeşitleri Nelerdir?

Hukuk Yargılama Sistemi’mizde ıslah iki şekilde yapılabilir: Davanın Tamamen Islahı, Davanın Kısmen Islahı.

· Davanın Tamamen Islahı: Bu ıslah türünde, dava tümüyle değiştirilmiş olmaktadır. Davasını tümüyle ıslah ettiğini bildiren taraf, bildirim tarihinden itibaren bir hafta içinde “yeni bir dava dilekçesi” vermek zorundadır. Aksi takdirde, ıslah hakkı kullanılmamış sayılır ve ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam olunur. Tamamen ıslah üzerine bakılan dava, eski davanın devamı sayılır. Zamanaşımı, ilk davanın açıldığı tarihte kesilmiş sayılır.

· Kısmen Islah: Kısmi ıslahta, sadece belli bir usulü işlem düzeltilir. Uygulamada kısmi ıslah, daha çok “Müddeabih”in artırılması şeklinde kullanılmaktadır. İki taraf da kısmi ıslah yoluna başvurabilir. Kısmen ıslah yoluna başvuran tarafa, ıslah ettiği usûlî işlemi yapması için bir haftalık süre verilir.